Workshops beroependag 2012

Met CTRL + F kun je snel naar een workshop zoeken.

*= Ook geschikt voor studenten bio-farmaceutische wetenschappen.


1          Ziekenhuisapotheker - Quality Assurance                       Marieke Sturkenboom  

Dagelijkse werkzaamheden mbt Quality Assurance: als ziekenhuisapotheker QA ben je een soort spin in het web van de ziekenhuisapotheek. Je moet van alles op de hoogte zijn en als het echt moeilijk wordt komt men bij jou. Je neemt beslissingen over bereidingen: mogen ze wel of niet vrijggegeven worden? Als er een afwijking wordt gevonden: wat voor afwijking is het, hoeveel invloed heeft de afwijking op de kwaliteit van het product? Hoe neem je het patiëntenbelang mee in de beslissing?
Voordat je dat goed kunt beoordelen, zul je een gedegen opleiding tot ziekenhuisapotheker (algemeen) moeten doorlopen en daarnaast m.n. de lokale bereidings- en analyseprocessen grondig verkennen. Je moet op de hoogte zijn van evt. afwijkingen in deze processen en de consequentie daarvan voor het product in kunnen schatten. Tijdens de beroependag zal ik een paar voorbeelden geven van zaken die ik in het dagelijks leven als ziekenhuisapotheker QA tegenkom.

Dagelijkse werkzaamheden (op het gebied van Radiofarmacie):

Verantwoordelijkheid voor de bereiding, analyse en vrijgifte van radioactieve geneesmiddelen (radiofarmaca) bestemd voor diagnostiek, therapie en klinisch geneesmiddelonderzoek. Ontwikkeling en onderhoud van een GMP kwaliteitssysteem en -faciliteiten voor de bereiding van radiofarmaca. Daarnaast ondersteuning bij de ontwikkeling van nieuwe radiofarmaca en het uitvoeren van eigen onderzoek op het gebied van radioactieve  diagnostiek en therapie van prostaatkanker.

Dagelijkse werkzaamheden: De apotheek van de faculteit Diergeneeskunde lijkt in vele opzichten op een ziekenhuisapotheek, gecombineerd met een poliklinische apotheek. Alleen de omgeving is anders, zowel doordat de apotheek onderdeel van een faculteit is, waarbij onderwijs en onderzoek centraal staat, als de doelgroep. Hierdoor komen naast de bekende onderwerpen van (ziekenhuis)apotheken ook andere aspecten aan bod, zoals de invloed van geneesmiddelgebruik door dieren op de samenleving. Vooral de antibiotica staan hierbij momenteel in de spotlights.

Binnen de apotheek ben ik verantwoordelijk voor het lab. Hier voeren wij kwalitatieve en kwantitatieve keuringen uit van producten die wij op onze productieafdeling bereiden. Wij zijn momenteel druk bezig met het niveau brengen op GMP(-z) niveau, zowel op de productieafdeling als op het lab.

Een andere taak is het geven van onderwijs aan diergeneeskunde studenten. Dierenartsen hebben immers hun eigen apotheek. Wij doceren in apotheekbeheer, en in de basis van de farmacie mbt kinetiek, zuur/base e.d.

Daarnaast komen er veel vragen binnen van zowel dierenartsen uit de kliniek, als dierenartsen uit het land.

Andere onderwerpen waar ik mij mee bezig houd is de uitgifte balie (vergelijkbaar met een poliklinische apotheek), distributie van geneesmiddelen naar de afdelingen van de faculteit, en het kwaliteitssysteem.

De openbare apotheek is in de afgelopen 25 jaar sterk veranderd. Van een gesloten mystieke werkplaats in een open en toegankelijke gezondheidsvoorziening. En de apotheker en zijn personeel veranderde mee. De introverte techneut veranderde in een zorgverlener die het gesprek aan gaat met de patiënten, soms zelfs in de thuissituatie. Voor die nieuwe rol als zorgverlener heb je andere kennis en vaardigheden nodig dan vroeger. Analyse heeft plaats gemaakt voor patiëntenzorg, de bereiding voor de apotheekgame. Maar ook na de universitaire opleiding is er nog veel scholing nodig om een goede medebehandelaar te zijn. De openbare apotheker is een specialist geworden. 

Om de rol als openbaar apotheker specialist zo goed mogelijk te ondersteunen is er 2 jaar geleden binnen de KNMP de Wetenschappelijke Sectie Openbare apothekers (WSO) opgericht. Onder de WSO zijn Speciale Interesse Groepen (SIG’s) actief, praktiserend openbare apothekers die zich verdiepen in één onderdeel van de openbare farmacie. Zij denken mee bij de totstandkoming van interdisciplinaire zorgstandaarden, richtlijnontwikkeling en kwaliteitsindicatoren. Door apothekers, voor apothekers. Zo borgen we een voortdurende verdieping van het vak.

Dagelijkse werkzaamheden: De opleiding tot klinisch chemicus is een 4-jarige specialisatie waarbij je wordt opgeleid tot specialist klinische chemie en laboratoriumgeneeskunde en tot leidinggevende op een medisch diagnostisch laboratorium. De dagelijkse werkzaamheden van een klinisch chemicus in opleiding in het UMC Utrecht (www.umcutrecht.nl) zijn afwisselend. Mijn werk bestaat onder andere uit het adviseren van medisch specialisten bij het aanvragen en het interpreteren van laboratoriumdiagnostiek, leiding geven aan analisten, het uitvoeren van verbeter- en ontwikkelingsprojecten, het verzorgen van onderwijs aan studenten Geneeskunde en Farmaceutische Wetenschappen en het verrichten van wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast neem ik deel aan landelijke studiedagen voor klinisch chemici in opleiding. Het is een ongelofelijk leuk en interessant vak waarin ik iedere dag bijleer en mezelf ontwikkel. De apothekersopleiding is een zeer geschikte vooropleiding voor de opleiding tot klinisch chemicus. Tijdens de beroependag kom ik daar graag meer over vertellen. Meer informatie is ook te vinden op de website van de Nederlandse Vereninging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde: www.nvkc.nl

Dagelijkse werkzaamheden: De workshop zal een beeld geven van het werken in de farmaceutische industrie. Daarbij zal er niet alleen ingegaan worden op de vraag welke werkzaamheden een apotheker zoal verricht in de farmaceutische industrie, maar zal ook worden besproken waarom en voor wie deze werkomgeving motiverend en inspirerend kan zijn.

Dagelijkse werkzaamheden: gedeeltelijk werk ik aan het project om de GMP-status te waarborgen van de bereidingsafdeling. Dit houdt onder andere in het opstellen van productdossiers en bereidingsprotocollen. Het andere gedeelte van mijn werktijd doe ik de dagdienst op de afdeling. Dit werk bestaat o.a. uit:

- vooraf goedkeuren cytostatica

- goedkeuren ad hoc bereidingen en voorraadbereidingen

Als apotheker werken bij het PW is erg leuk en afwisselend. Totaal anders dan werken in een apotheek. In plaats van vraagbaak voor de assistenten en patiënten ben je als PW-apotheker vraagbaak voor journalisten. Want journalisten weten weinig van het apothekersvak. Maar omgekeerd is schrijven ook een echt vak. Als schrijvende apotheker kun je daarom erg veel leren van de ervaren journalisten in de PW-redactie. Wel grappig is dat je tijdens de studie farmacie, vooral gewend raakt om in onderzoekstaal te schrijven. Met veel lijdende vormen en lange, onoverzichtelijke zinnen. Dat leer je wel af bij het PW!

Als apotheker schrijf ik artikelen over projecten en onderzoeken in de apotheek. Onderzoekers van universiteiten interview ik over hun zoektocht naar nieuwe geneesmiddelen. Verder beoordeel ik of ingezonden artikelen geschikt zijn voor publicatie in het PW. Blijken ze hiervoor geschikt, dan redigeer ik deze. Daarbij zorg ik dat zinnen beter lopen en er meer structuur in de tekst ontstaat. Zo ontstaat een vlot leesbare tekst. Regelmatig bezoek ik congressen en symposia om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen op farmaceutisch gebied. Deze mix van werkzaamheden bevalt me heel goed. Ik voel me dan ook als een vis in het water!

Sinds 1-1-1998 verzorgt Sanquin de bloedvoorziening van heel Nederland. Ook heeft Sanquin vijf weefselbanken (3 stamcelbanken en 2 botbanken). Als Qualified Person ben je verantwoordelijk voor de vrijgifte van de aan jou toegewezen producten, in mijn geval alle bloedproducten en de weefselproducten van 2 weefselbanken van Sanquin. De dagelijkse werkzaamheden van een QP/VP zijn zeerafwisselend. Mijn werk bestaat onder andere uit het vrijgeven van producten, al dan niet CITO, het maken van risicoanalyses over zeer verschillende situaties, het adviseren van diverse specialisten bij het ontwikkelen en verbeteren van processen, het beoordelen en goedkeuren van specificaties en inkoopdocumenten, het beoordelen en goedkeuren van wijzigingen van keuringen, materialen, processen, regelgeving en producten, het leiding geven aan medewerkers (MBO-WO niveau), overleg met diverse overheden (IGZ), het verzorgen van onderwijs (aan medewerkers van Sanquin en externen). Verder neem ik deel aan nationale en internationale werkgroepen (NEN, EU en de Europese Vereniging van Bloedinstellingen (EBA)).

Bij Sanquin draait alles om bloed. We doen wetenschappelijk onderzoek naar bloedcomponenten en virusziekten, we doen product- en procesontwikkeling en natuurlijk verzorgen we de inzameling, bewerking en vrijgifte / uitgiftevan bloed. We werven donors en we adviseren behandelaars. Ook hebben we het grootste diagnostische laboratorium van Nederland, waar dagelijks tienduizenden virologische en immunologische bepalingen worden gedaan die noodzakelijk zijn om de producten vrij te kunnen geven. Iedere donatie is immers een afzonderlijke batch! Tijdens de beroependag zal ik graag meer vertellen over Sanquin en over de mogelijkheden voor WO-studenten, mede aan de hand van actuele vacatures. Meer informatie over Sanquin is te vinden op de website vande Sanquin: www.sanquin.nl.

De afdeling Global Clinical Pharmacology & Exploratory Development houdt zich bezig met aspecten van het vroege, fase I, klinisch geneesmiddelonderzoek: het bepalen van de vroege ontwikkelingsstrategie van een nieuw geneesmiddel, het opzetten van studies, het uitbesteden van de uitvoering van het onderzoek en de analyse en rapportage van de gegevens. Het betreft zowel studies waarin we voor de eerste keer een potentieel nieuw geneesmiddel doseren aan gezonde proefpersonen (First in Man studie) als bijvoorbeeld studies die mogelijke interacties met andere geneesmiddelen onderzoeken,  Uiteindelijk worden alle gegevens gebruikt bij interne stop/go beslissingen en in dossiers die worden ingediend bij de verschillende autoriteiten. Tijdens mijn loopbaan heb ik ondervonden dat de brede farmacieopleiding een uitstekende basis is. Tijdens de beroependag zal ik uitgebreid ingaan op alle aspecten van mijn beroep.

Het NFI onderzoekt de waarheid in strafzaken. Denk daarbij aan DNA-onderzoek, pathologisch en toxicologisch onderzoek, maar ook aan digitale technologie, milieuanalyses en schotrestenonderzoek. De resultaten spelen een belangrijke rol bij vervolging en rechtszaken. Het dagelijks werk van een Forensisch Toxicoloog bestaat uit boeiende, toxicologisch relevante vraagstukken. Het werk richt zich met name op onderzoek aan lichaamsvloeistoffen in het kader van onderzoek aan overledenen en onderzoek naar aanleiding van rijden onder invloed. Op het vakgebied van toxicologie zijn momenteel 7 toxicologen bij het NFI werkzaam. De taken bestaan uit het vaststellen en aanvragen van het gewenste analytisch-chemische onderzoek, het bewaken van de voortgang en richting van het onderzoek, het interpreteren van de onderzoeksresultaten, het schrijven van rapporten bestemd voor justitie en politie en desgewenst het optreden als gerechtelijk deskundige tijdens zittingen. Onderdeel van het takenpakket is ook het geven van voorlichting en cursussen aan ketenpartners en onderwijsinstellingen. De Forensisch Toxicoloog kent uitgebreide interactie met de overige deskundigheidsgebieden binnen het NFI en onderhoudt internationale samenwerkingsverbanden. Natuurlijk is het up-to-date houden van relevante wetenschappelijke kennis van forensische toxicologie hierbij van groot belang. Daarom wordt ook tijd besteedt aan het doen van onderzoek op het gebied van de forensische toxicologie. Meer informatie is te vinden op http://www.forensischinstituut.nl/

Deze workshop zal ingaan op het werken bij een farmaceutisch bedrijf (Roche Nederland B.V), in het bijzonder werken als Clinical Research Associate (CRA) bij de afdeling Clinical Operations. Een CRA heeft vaak een (bio)medisch/farmaceutische achtergrond en zal na intensieve training op Good Clinical Practice (GCP; Declaration of Helsinki)) aan de slag kunnen met klinische studies. Maar wat houdt dit vak nu eigenlijk precies in ? Studies worden uitgevoerd door arts-onderzoekers en study nurses binnen de ziekenhuizen maar gemonitored door de CRAs. Zij houden de kwaliteit van data en de veiligheid van patiënten in de gaten. Naast het monitoren op site (bv studie data 1 op 1 checken met patiënten files), zijn CRAs betrokken bij de opstart fase van een studie (site selectie, indiening bij medisch ethische commissies, training van sites) en de sluitingsfase van een studie. Naast deze 3 hoofdtaken, betreffen de dagelijks bezigheden van een CRA oa. presenteren, sites motiveren, administreren, rapporteren en medicatie op de apotheek checken. Competenties waar je als CRA dus over moet beschikken zijn sterk analytisch vermogen, “Sherlock Holmes” mentaliteit, maar ook communicatief vaardig zijn. Met name dat laatste is waar een CRA Manager binnen Roche zich mee bezighoudt. Continue ontwikkelen van soft skills van CRAs opdat zij een goede relatie kunnen opbouwen met de site, en een goede vertegenwoordiging van het bedrijf kunnen uitstralen.  

Hoewel de rode draad van mijn vak het verlenen van excellente farmaceutische patientenzorg is, komen er bij het werken in een zelfstandige apotheek ook veel andere dingen kijken. Nu het net 2012 is geworden, komen er bijvoorbeeld veel administratieve zaken op mijn bordje te liggen. Kloppen alle vrije prijzen die in het apotheek informatie systeem (AIS) staan met onze specifieke situatie, kan ik alle geleverde zorgprestaties op de juiste manier vastleggen zodat ik ze straks ook kan declareren, hoe zorg ik ervoor dat ik zo snel mogelijk alle juiste doosjes in de lades en in de robot heb liggen, maar bovenal: hoe informeer ik onze clienten over alle wijzigingen? Tussendoor klopt er regelmatig een apothekersassistent of huisarts aan mijn deur met een farmaceutisch vraagstuk en sta ik zelf ook nog een uurtje aan de balie. 's Avonds werk ik me door de stapel recepten heen om ze nog voor een laatste keer te controleren en werp ik ook nog een blik op de signaallijst. Medicatieveiligheid voor alles!

Hiernaast moet ik me ook nog bezighouden met zaken waarop ik helemaal niet voorbereid was toen ik van de universiteit kwam. Nu snap ik bijvoorbeeld pas waarom sommige mensen zeggen dat je grijze haren krijgt van personeel. Daarnaast heb ik de mogelijkheid gekregen om eigenaar te worden van een apotheek die onderdeel wordt van een groter samenwerkingsverband, maar ik heb natuurlijk geen economie of bedrijfswetenschappen gestudeerd.

Zoals je ziet, zijn mijn dagelijkse werkzaamheden heel divers. Geen enkele dag lijkt op de vorige. Soms ontlokt dat wat gezucht, maar meestal is dat juist heel erg leuk. Voor nog veel meer informatie kun je de workshop bezoeken.

Als apotheker op de afdeling medicatiebewaking van Health Base houd ik mij bezig met zeer diverse aspecten van de medicatiebewaking. Ten eerste werk ik aan het onderhoud van de database met medicatiebewakingsgegevens van alle geneesmiddelen die in Nederland op de markt zijn. Voor die middelen leggen we allerhande gegevens vast, zoals interacties, contra-indicaties en doseringscontrole, maar ook zaken als ATC-code, toedieningsweg en etiketteksten. Daarnaast werk in aan de bijbehorende achtergrondinformatie, zoals de boekuitgave Commentaren Medicatiebewaking. Ook beantwoord ik 1 dag per week de vragen van apothekers over de medicatiebewaking in Pharmacom. Verder lever ik een bijdrage aan nieuwe ontwikkelingen, meestal in samenwerking met Pharmacom / PharmaPartners. Daarbij denk ik mee over nieuwe ontwikkelingen, en ik ontwikkel samen met de ICT-afdeling van Health Base de gegevensbestanden die daarvoor nodig zijn. Een recent voorbeeld is het actief gebruik van nierfunctiewaarden in de medicatiebewaking, en het vooronderzoek naar de toepassing van clinical rules. Kortom, afwisselend werk op het grensvlak van wetenschap, praktijk en ICT.

Als Nederlandse apotheker heb je veel te brengen in een ontwikkelingsland. Aangezien de apothekersopleiding in Nederland als een van de beste ter wereld aangeschreven staat, kun je je voorstellen dat in andere landen in de apotheken de beschikbaarheid van en de zorg rondom geneesmiddelen minder goed georganiseerd zijn. Met onze kennnis kunnen wij deze apotheken helpen. Dit kan op veel verschillende manieren. Een voorbeeld is introductie van een apotheeksoftwareprogramma dat speciaal ontwikkeld is voor ontwikkelingslanden (best bijzonder op plaatsen waar soms maar twee uur per dag stroom is), dit doen we op dit moment in Uganda en Sierra Leone. In Senegal loopt een project dat gaat over het geven van lessen aan apotheekmedewerkers over hoe informatie te geven over geneesmiddelen. Een ander project in Senegal is het verspreiden van een, in samenspraak met de overheid aldaar ontwikkeld, geneesmiddelenpaspoort.

We kunnen de wereld een klein beetje verbeteren door kennis te brengen naar de plekken waar er om gevraagd wordt en waar de nood het hoogst is. Wij, de nederlandse apothekers, kunnen onze bijdrage hieraan leveren. Meer informatie is te vinden op www.farmaciemondiaal.nl .

De werkzaamheden bestaan uit alles wat met de uitvoering van dopinganalyses te maken heeft; van analyse van het monster, leiding geven aan een groep analisten tot verdediging van de resultaten voor een (sport)rechtbank. Een opleiding tot dopingspecialist bestaat formeel niet en is in mijn situatie tot stand gekomen op basis van bewuste keuzes tijdens mijn opleiding en verloop van mijn loopbaan. De basis is echter gelegd enerzijds als biochemicus en anderzijds als docent en onderzoeker bij de Humane Toxicologie, Faculteit Farmacie. Als zodanig is de apothekeropleiding een logische vooropleiding, waarbij die van ziekenhuisapothekersopleiding (o.a. “Drugs-of-Abuse” problematiek) een logische vervolgstap is. Uiteindelijke specialisatie moet dan tot stand komen tijdens het loopbaanvervolg, waarbij aangegeven moet worden dat door bewuste keuzes te maken dus veel mogelijk is (bijv. Forensische apotheker aan NFI, Rijswijk). Een dopingspecialist kan werkzaam zijn in een dopinglaboratorium (eerste gedeelte van mijn loopbaan) en daarbuiten als consulent (gedeeltelijk mijn huidige loopbaanpositie).

Ik houd me dagelijks bezig met juridische, strategische en praktische advisering, en met overdracht van kennis en enthousiasme met name op het gebied van geneesmiddelenrecht. Cliënten zijn met name bedrijven, instellingen, beroepsbeoefenaren, koepelorganisaties, patiëntenorganisaties en de overheid. Gemiddeld ben ik 1 dag per week werkzaam voor de universiteit, waar ik relatief veel onderwijs verzorg door het hele curriculum heen. Tevens verricht en begeleid ik onderzoek. Daarnaast ben ik onder meer redacteur van een juridisch tijdschrift op het gebied van het farmaceutisch recht, waarvoor ik ook zeer regelmatig schrijf, ben ik bestuurslid van de Vereniging Farmacie en recht en onder meer lid van de RvT van een ziekenhuis. 

De workshop gaat dus over de wettelijke kwesties waarmee je te maken kan krijgen als (bio)farmaceut. Het is dus niet zo dat je ook daadwerkelijk jurist op het gebied van farmacie kan worden nadat je bent afgestudeerd. 

Sinds 1999 werk ik als studieadviseur voor de opleiding Farmacie, zowel voor bachelor- als voor masterstudenten. Regelmatig spreek ik studenten die zich afvragen of de master Farmacie, de apothekersopleiding, wel voldoende tegemoet komt aan hun ambities en interesse. Mogelijkheden binnen de Universiteit Utrecht, in Nederland, in het buitenland, passeren dan de revue. In deze workshop zal ik wat uitgebreider ingaan op masteropleidingen die aansluiten bij de bacheloropleiding Farmacie, toegespitst op de mogelijkheden binnen de UU. Dus als jij ook twijfelt, of wilt weten wat er nog meer tot jouw mogelijkheden behoort, ben je van harte welkom in de workshop. Als je mijn workshop verlaat met extra veel zin in de master Farmacie is dat ook een goede uitkomst!

Kwaliteistcontrole in een internationale context

Ook bij de Overheid is de apotheker de laatste schakel tussen de arts en de patiënt wanneer deze medicijnen heeft voorgeschreven. Niet alle geneesmiddelen worden gemaakt door de farmaceutische industrie. Magistrale bereidingen, die als een individuele levering, maar ook op semi-industriële schaal worden gemaakt behoren tot de huidige beroepspraktijk. Ook bij experimentele behandeling met nieuwe nog niet geregistreerde geneesmiddelen speelt de apotheker een cruciale rol bij het beantwoorden van de vraag of de kwaliteit van het product afdoende is om een adequate behandeling van de patiënt mogelijk te maken. Dat het toezicht op de kwaliteit van geneesmiddelen zich afspeelt binnen de maatschappelijke context (globalisering, preferentiebeleid) zal aan de hand van het onderzoek naar de productkwaliteit van simvastatine tabletten nader worden toegelicht.

Forensische Farmacie: “Echt of Nep?”

List, bedrog, oplichting, en fraude zijn van alle tijden. De handel in geneesmiddelen maakt hierop (helaas) geen uitzondering. Forensische Farmacie lijkt zich binnen de farmaceutische wetenschappen als een nieuw specialisme te ontwikkelen. Farmaceutische kennis levert een bijdrage aan het wetenschappelijke bewijs in een strafrechtelijk onderzoek. Kennis van de farmaceutische handelspraktijk, productieprocessen, warenkennis en kwaliteitscontroles behoren tot de basiskennis van de forensische farmaceut. Het vaststellen van de echtheid (identiteit) van een farmaceutisch product is de terugkerende vraag van ons laboratorium en zal aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden nader worden toegelicht.

Dagelijkse werkzaamheden: Deze zijn zeer uiteenlopend van klinische praktijk tot onderwijs en onderzoek. Ik beperk mij tot de activiteiten als onderzoeker en docent aan het departement farmaceutische wetenschappen afdeling farmacoepidemiologie en klinische farmacologie. Overleg met AIO's, postdocs en masterstudenten over de voortgang van onderzoeksprojecten, opzetten van nieuwe onderzoeksprojecten, werving van sponsoren voor onderzoek, intern onderzoeksoverleg met collega hoogleraren en onderzoekers, lezen en becommentarieren van wetenschappelijke artikelen, bijwonen van presentaties van onderzoek op de afdeling, presentaties op binnen en buitenlandse congressen. Diverse vormen van onderwijs met name hoor en werkcolleges, overleg over vernieuwing onderwijs, overleg over kwaliteit stageadressen en andere problemen met stage, verdere ontwikkeling van de apotheekgame, tutorgesprekken met masterstudenten.

De opleiding tot ziekenhuisapotheker is een 4-jarige specialisatie die je na de studie farmacie kan doen. Dagelijkse werkzaamheden zijn o.a.: farmaceutische consulten, protocollering, projecten, onderwijs, onderzoek, multidisciplinair overleg, patiëntbesprekingen, medicatiebegeleiding, antibioticacommissie, geneesmiddelencommissie, toxicologie, therapeutic drug monitoring. Tijdens de beroependag zal uitgebreid aan bod komen wat de ziekenhuisfarmacie allemaal inhoudt, hoe de opleiding tot ziekenhuisapotheker is ingevuld en hoe een dagelijkse dag eruitziet.

Het HAB (Homeopathische farmacopee) is bepalend voor het bereidingswerk.
Veel wordt zelf gemaakt omdat het niet meer te verkrijgen is. Dat maakt onze apotheek ook tot een heel geschikte apotheek voor stage voor bv apothekers assistenten die ervaring willen opdoen met bereiden. Omdat alles net anders gaat dan in een gewone apotheek is er veel aandacht voor begeleiding van het personeel en de procedures en protocollen.

Verder veel contacten met artsen (VHAN) en therapeuten organisaties (NVKH) en een adviserende rol voor de patiënten organisatie (KVHN). Het is veel pionierswerk en ook veel strijd tegen de gevestigde orde zoals verzekeringswereld en inspectie. Daarnaast is het ook dankbaar werk omdat we vele tevreden patiënten hebben.

De homeopathische farmacie is alleen in Nederland uitzonderlijk maar in de rest van Europa goed ontwikkeld. Door alle risico’s van de reguliere farmacie blijft er veel aandacht voor alternatieven bij de patiënt. Dat vraagt om een deskundigheid, juist ook bij officine apothekers. Helaas blijft dat zwaar onderbelicht in de farmacie opleiding in Nederland.

Momenteel ben ik werkzaam voor zowel de Universiteit Utrecht als voor Mediq, waarbij ik diverse functies combineer. Op de universiteit ben ik part-time werkzaam voor de vakgroep Farmaco-epidemiologie en klinische farmacie als docent. Hierbij verzorg ik voornamelijk onderwijs voor de apothekersopleiding. Daarnaast werk ik alweer bijna drie jaar voor Mediq, waar ik een belangrijk deel van mijn tijd besteed als senior programma manager Geintegreerde Farmaceutische Zorg (GFZ). GFZ is een medicatiereview programma waarin aandacht is voor implementatie van richtlijnen, therapietrouw en doelmatigheid. Ik coordineer en ben verantwoordelijk voor de medisch-inhoudelijke ontwikkeling van het programma in samenwerking met relevante partijen, zoals artsen en epidemiologen. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor enkele apotheken. Door de combinatie van theorie en praktijk is mijn functie erg veelzijdig. De huidige farmaciemarkt is sterk in ontwikkeling en met mijn huidige functie(s) draag ik bij aan het verder professionaliseren van het apothekersvak, waarin sterk de nadruk ligt op de rol als zorgverlener. Ik vertel jullie daar graag meer over op de beroependag.

De Nederlandse Vereniging voor Poliklinische Farmacie verzorgt een workshop over het vak van poliklinisch apotheker. Deze functie bevindt zich op het snijvlak van de eerste en tweede lijns farmacie. In een poliklinische apotheek worden geneesmiddelen afgeleverd aan patiënten die ontslagen worden of de polikliniek hebben bezocht. Het gaat vaak om geneesmiddelen welke alleen door een specialist worden voorgeschreven en niet door een huisarts. Hiervoor is veel samenwerking met de medisch specialist en ziekenhuisapotheker nodig met overdracht van informatie naar de eerste lijn. Dit onderwerp zal centraal staan bij de workshop poliklinisch apotheker.

Bij basaal wetenschappelijk onderzoek denk je niet meteen aan Farmacie als vooropleiding. Ik denk echter dat apothekers goede onderzoekers zijn vanwege hun goede analytisch vermogen, kennis van analytische technieken en inzicht in werkingsmechanismen. Ook de brede kennis van een apotheker komt van pas bij het overzien van het grotere beeld.

Een baan als onderzoeker is zeer afwisselend. Mijn werk bestaat o.a. uit het bedenken en uitvoeren van wetenschappelijke vraagstukken, analyseren van resultaten, beschrijven van die resultaten in wetenschappelijke artikelen, deelnemen aan (inter)nationale congressen, begeleiden van studenten/AIO’s/analisten en aanschrijven van beurzen om geld te werven voor mijn onderzoek. Het mooiste van academisch onderzoek is de combinatie van denken en doen. Wat jij bedenkt, kan je zelf experimenteel gaan uitzoeken. Daarnaast is het international karakter en de interacties met collega’s (zowel in het lab als erbuiten) erg inspirerend. Samenwerkingen vooral met onderzoekers uit andere vakgebieden zijn erg belangrijk omdat ze vaak aanleiding zijn voor het ontstaan van nieuwe invalshoeken. Wel moet ik zeggen dat onderzoek bij tijd en wijlen ook frustrerend kan zijn als het moeizaam en traag verloopt. Dan komt het eropaan om door te zetten en vooral niet op te geven.

Kortom: elke dag is anders!

Tijdens mijn registratie als ziekenhuisapotheker, heb ik mij gespecialiseerd in ICT oplossingen om de medicatieveiligheid in ziekenhuizen te verbeteren. In de Verenigde Staten is medicatieveiligheid al sinds 1999 een hot topic. De ziekenhuisfarmacie is mede door deze focus sterk geautomatiseerd. In 2007 kreeg ik de mogelijkheid om in de Verenigde Staten te starten met een onderzoek op het gebied van barcode-registratie van medicatietoediening in het ziekenhuis. Tegelijkertijd heb ik de intensieve registratieprocedure tot apotheker in Californie doorlopen, waardoor ik in 2009 kon toetreden tot de medische staf van UCSD Medical Center, het Academisch Medisch Centrum van San Diego in Californie, VS. Als ziekenhuisapotheker met aandachtsgebied farmacoeconomie was ik verantwoordelijk voor het formularium management, het identificeren en realiseren van kostenbesparingen en het begeleiden van ziekenhuisapothekers in opleiding met hun onderzoek. Door deze werkzaamheden heb ik een goed beeld kunnen krijgen van de overeenkomsten en tegenstellingen met de Nederlandse ziekenhuisfarmacie.Tijdens mijn workshop zal ik hier verder over uitwijden. Eind 2011 ben ik teruggekeerd naar de Nederlandse ziekenhuisfarmacie. Ik houd me bezig met het verbeteren van de medicatiebewaking door het implementeren van een beslissingsondersteunend  systeem, een software programma waarmee specifiekere medicatiebewakingsmeldingen kunnen worden gegenereerd. Verder zal ik het huidige team ziekenhuisapothekers ondersteunen met vragen uit de kliniek en andere dagelijkse zaken in de apotheek. De verschillende manieren van werken en de enorme verschillen in schaalgrootte tussen Nederland en de VS zijn enorm inspirerend en leerzaam. Je hebt wel enorm doorzettingsvermogen nodig om de registratie procedure in de VS te doorlopen, maar het resultaat is zeer belonend. Ik kan het iedereen aanraden.

Mijn dagelijkse werkzaamheden, omvatten gezien de (relatief geringe) omvang van onze organisatie een veelheid van taken en verantwoordelijkheden. Medisch/farmaceutisch/wetenschappelijke ondersteuning van de organisatie en de promotionele producten, hiertoe het bijhouden van de wetenschappelijke literatuur van onze producten en de daaraan gerelateerde aandoeningen, Medische Informatie (vragen van beroepsbeoefenaren en patiënten), bijwerkingenmeldingen, registratiezaken, Good Distribution Practices (kwaliteitshandboek en evt contact met Inspectie), klinisch onderzoek, vergoedingsaanvragen, betrokkenheid bij ontwikkelingsproces van nieuwe geneesmiddelen, arts-apotheekcontacten waarbij inbegrepen productpresentaties, nascholingen, beoordeling sponsoraanvragen, regelgeving op het gebied van reclame- en gunstbetoon. Opleiding van nieuwe medewerkers (vnl artsenbezoekers) en ongoing ‘medical education’. In mijn functie moet ik veel reizen, met name ivm overleg met ons hoofdkantoor in Italië en ivm bezoek van internationale congressen. 

ProductZorg      Van oudsher is het te leveren product heel tastbaar. Het is het medicijn, dat moet worden ingenomen of aangebracht op het lichaam van de patiënt teneinde verbetering te brengen in de naar voren gebrachte klachten van de patiënt.

In de loop van de tijd is de te leveren Zorg door Apothekers breder geworden. Het gaat niet alleen meer om het tastbare product, maar het gaat ook om het samenspel met de arts te komen tot het juiste product voor de patiënt, (dat ook wel eens niet tastbaar meer hoeft te zijn, want soms is niet leveren van een geneesmiddel, maar wel geven van advies over bijvoorbeeld stoppen met roken of verminderen van gewicht, of aanpassen van voedingspatroon veel profijtelijker voor de gezondheid dan het gebruik van een geneesmiddel).

Daarnaast is de begeleiding van de patiënt bij het gebruik van het product, denk hierbij vooral en ook aan de gebruikstrouw, de nazorg (bijwerkingen, resultaatmeting van het product, etc.) een veel prominentere plaats gaan innemen in het takenpakket van de apotheker.

Als de apotheker aan de patiënt een tastbaar product wil leveren, dan is er een behoorlijk scala aan punten, dat de ogen van de apotheker passeert  voordat de prestatie “ter hand stellen” werkelijk gedeclareerd kan worden. In verreweg de meeste situaties zal de arts een keuze maken voor een medicijn, dat beschikbaar is op de Nederlandse markt, en dat de apotheker kan verstrekken door het te betrekken bij reguliere (groot-) handelaren. De toegevoegde waarde van de apotheker is in deze gevallen, dat de juiste informatie over het gebruik, de bewaring, de verwerking, etc. van het middel aan de patiënt worden verstrekt. Mocht het middel niet beschikbaar zijn op de Nederlandse markt, dan is de kennis van de apotheker vereist om te komen tot beschikbaar stelling uit andere landen, of door eigen fabricage, of door aanbieden van relevante alternatieven. In alle hier genoemde situaties wordt gesproken over PRODUCTZORG.

De SIG ProductZorg en bereiding heeft als ambitie de kennis over deze situaties te borgen en beschikbaar te hebben voor de Nederlandse apothekers.

Altijd al je eigen geneesmiddel willen ontwikkelen en zelf naar de markt willen brengen? Als apotheker ben je daar de ideale persoon voor! Binnen mijn eigen spinoff Cristal Delivery B.V. ontwikkelen we inmiddels met 4 apothekers (en 4 andere medewerkers) onze eigen innovatieve producten. Tijdens de workshop zal ik inhoudelijke kanten (als experimentele validatie, positionering t.o.v. bestaande therapieën, overleg met producenten), commerciële aspecten (als octrooipositie, subsidies en investeringen, opbouwen klant-portfolio) en persoonlijke ervaringen (als strategie ontwikkeling, soft-skills) aan bod laten komen, en laten zien dat het een enorme voldoening geeft om je eigen life science bedrijf te starten.

Als militair apotheker kun je overal ter wereld worden uitgezonden. Als apotheker ben je dan verantwoordelijk voor alles wat met geneesmiddelen te maken heeft.


31*      Farmacogenetica: onderzoek en mogelijkheden voor de klinische praktijk     Talitha Verhoef